ቅዱስ መጽሐፍ

ኦሪት ዘፍጥረት ከአለም ፍጥረት እስከ እስራኤል ብሔሮች ዕድሜ ድረስ የሚገኝ ታሪክን ይዳራል። ከዚሁ መጽሐፍ በላይ አምላክ ምን ሰራ እንደሚነግረን እና አምላክና ሰው ያለውን ግንኙነት እንደሚያሳየን ነው።

ኦሪት ዘጸአት ከምድር ግብር ወጥቶ በአሳ አገር የሚኖሩ እስራኤላውያንን ለማዳን የጠቀሰውን አምሳሌ ታሪክ ይዳስሳል። ይህ መጽሐፍ አንድነትን፣ እምነትን፣ ሕግንና እግዛብሔር ከባሪያው ጋር ያለውን የሥራ ባለውነትን ይገልጻል።

ኦሪት ዘሌዋውያን በትክክል አያያዝ እና ሥነ ሥርዐት ላይ የተሰኘ ነው። ይህ መጽሐፍ በአራቱ ሦስት ምዕራፍ ይዘረዝራል። እምነት እና ሥነ ሥርዐት ላይ ያለው ቁም ነገሮችን ይገልጻል።

ኦሪት ዘኍልቅ የሙሴን አራተኛ መጽሐፍ ነው። ይህ መጽሐፍ ከምድር ወደ እስራኤል የሚጓዙ አራት ነጥቁ ሕዝብ የሚያዩትን ስራዎችን ይገልጸዋል። እምነትን፣ ጠብን፣ እንቅስቃሴን ያተኮራል።

ኦሪት ዘዳግም በ34 ምዕራፎች የተዋቀረ የሙሴ ትንቢት ነው። ከሲና ተራራ እስከ እስራኤል አገር ገብቶ የእግዚአብሔርን ሕግ እንዲጠበቁ ለአስራ አንዱ አውሮፕ ብንራዕያን ሕዝብ የሚናገረው መጽሐፍ ነው። የእግዚአብሔርን ፍቅርና አንድነት ያስተማረ መጽሐፍ ነው።

መጽሐፈ ኢያሱ ወልደ ነዌ እስራኤልን ከግብፅ ወደ ዕብራይስጥ ምድር ሲመጣ የሚያገኘውን የአሕዛብ ምድርን እንደሚያስገብረው ይነግራል። ይህ መጽሐፍ የእስራኤል ሕዝብ ታሪክ እና እግዚአብሔር ከሚመነው ሕዝብ ጋር ያለውን የስምምነት ተቃኙልን ይገልጻል።

መጽሐፈ መሣፍንት እስራኤልን የነገደበት ፈርሶን የሚከታተል ነው። ይህ መጽሐፍ እግዚአብሔርን ከነሱ ጋር የሚኖረውን የስምምነት ትእዛዝ ያሳያል። እስራኤልን ከአራት ኪሳራ መንግሥታት አድርሶ ነበረ።

መጽሐፈ ሩት ከነገሥት ቤተሠብ የሆነች ሴት ሩትን የሚያውቅ ነው። የሩት ታሪክ አብራራነት፣ እምነት፣ እና የእግዚአብሔር ፍቅርን ያሳያል። ይህ መጽሐፍ ለእምነት እንደሆነ ማስረጃ ነው።

መጽሐፈ ሳሙኤል ቀዳማዊ እስራኤልን ከሌላ ወገን እንደ ነጻ አውጥቶ የሠራዊቱን ትውልድ የሚያሳይ ነው። ይህ መጽሐፍ የሳሙኤል፣ ሳኦልና ዳዊትን ታሪክ ይገልጻል። እስራኤል የመንግስት ስርዐት እንዲጀምረው ያበቃል።

መጽሐፈ ሳሙኤል ካል ዳዊትን ንጉሥ አድርጎ የሚቀረውን ጊዜ ይገልጸናል። አራቱ ንጉሥ አድርጎ የነበረውን ዘመን ይስጥማረዋል። የእግዚአብሔር ሥርዓትና የአራያ አገልግሎት ይገልጹበታል።

መጽሐፈ ነገሥት ቀዳማዊ አሥራ ሁለት ምዕራፍ አለው። ይህ መጽሐፍ ነበልባል ወደ ኢዛራኤል አገር የሆኑትን ፈርዖኖችን ታሪክ ይገልፃል። አምሳሌ ወንጌልን የሚያስተምረን ነው።

መጽሐፈ ነገሥት ካልዕ ከአስራ ሰብዕ ምዕራፍ አስተማረ። የእስራኤልና የይሁዳ ነገሥታት ታሪክን ያገንባል። አምሳ አስረ።

መጽሐፈ ዜና መዋዕል ቀዳማዊ የእስራኤል ታሪክን በአያቶነት የሚያስነግል ሲሆን የዴረው አባቶች ታሪክን ይዳስሳል። የዚያራ ንጉሥ ዳዊትን ታሪክ ይገልጻል። የእግሮኞሴ ንጉሥ ሰሎሞንን ታሪክ ያስነግላል።

መጽሐፈ ዜና መዋዕል ካልዕ እስራኤልን ይሁዳን ያጠቃልላል። ነቢይት ዘነበበው የአራዖን ቤተ መቅደስን የሠራውን ሥላሴን ያስታውሳል። የአራዖን ንግሥት በእግዚአብሔር ፊት የሚኖሩትን ይገልጻል።

መጽሐፈ ዕዝራ በባቢሎን ግዛት ከተማት የአይሁድ ሕዝብ ነጻ የተወጡበትን ታሪክ ይገልጻል። ይህ መጽሐፍ አዲስ አይሁድ ቤተ መቅደስን እንደሚሠሩና ሕዝቡን እንደሚያሰሙ ይናገራል። እምነትና እንቅስቃሴ ይታያል።

መጽሐፈ ነህምያ ከባቢው የይስራኤል አገልግሎት ቀጥሎ የኤርሻሊም ጣቶችን የሚያስረዳ ነው። ከተማዋን እና መሥጊድን ለማደስ በነህምያ የተደረገ ሥራ ይከናውናል። አምላክን የሚገብረው እና ጥራው የሚሠረው ሕዝብ ለመፍጠር እና ለመገንባት ይረዳል።

መጽሐፈ አስቴር አራት ኪንት ቁጥሮችን ያጠቃልላል። አስቴር ንግሥት ከሆነች በኋላ አያቶቿን እና ሕዝባትን ከማጥቃት ያድኗቸዋል። አስቴር በአጠቃላይ ትንሣኤን፣ ኃይማኖትን እና አምላክን ጸንቶ መስማትን ያስተማል።

መጽሐፈ ኢዮብ ከአምሳ ሁለት ክፍሎች ይመኛል። ይህ መጽሐፍ በእግዚአብሔር ፍርድና ምሕረት ላይ በረዥም ይለፅፍ። ኢዮብን የሚቃኙት ጥላቻዎችንና ታማኝነታቸውን ይገልጻል።

መዝሙረ ዳዊት የእግዚአብሔርን ክብረ በአለማዊ ስራዎች የሚያከብረው መዝሙር ነው። የሃይማኖት፣ የተስፋ፣ የስሜት እና የክብረ በአለ ይዘነጓል። እግዚአብሔርን ማመልከት ለእኛ የተራዎ መንገድ ነው።

መጽሐፈ ምሳሌ በአንድ አንድ ምሳሌ እና አስተማማን በማንበብ የሕይወቴን ጥበብ እና ዕረፍትን ያገኛል። የእግዚአብሔርን ፍቅር እና ምክንያትን ይገልጻል። እውነትን ያስተማረናል።

መጽሐፈ መክብብ የአይሁድ ንጉሥ ሶሊሞን ማሳያ ነው። ይህ መጽሐፍ ከአማላክ የማንነትና ሕይወቴ ጥቅም ያሳያል። እውነተኛ ነፃ ነገር እግዚአብሔርን ፍቅር ነው።

መኃልየ መኃልይ ዘሰሎሞን በወዳጅነት እና ፍቅር ላይ የሚያስተምር መፅሐፍ ነው። ፍቅር እና ወዳጅነት በእግዚአብሔር ፊት እንደሚቀበሉ ያስተምራል። የፍቅር ንግግር እና ተግባሮች በመፅሐፉ ይገነዘባል።

ትንቢተ ኢሳይያስ እጅግ ብራዬ መፅሀፍ ነው። ከእግዚአብሔር ፍርድና ምሕረት እስከ እስራኤል ያለው የክብር ፀሐፍት ይገኛል። የመሢህ መገንጠልን ያስተማረናል።

ትንቢተ ኤርምያስ እጅግ ብርታታ የሆነ መፅሐፍ ነው። ይህ መፅሐፍ አይሁዶች ወደ መንፈቅነታው የሚገቡበትን ጊዜ እና እንደ አባቶቻቸው ስለማይሂዱ እጅግ ይደነፋል። እግዚአብሔር በእርምያስ እንዲህ ሲል ነበረ።

ሰቆቃው ኤርምያስ የኢየሩሳሌም ጥምቀትን የሚያስታውስ ነው። የአይነት ጥምቀት፣ የማረፍ ጥንካሬ እና የእግዚአብሔር ፍቅር የቀረበ ነው። የብሔሮን አረፍትን የሚገልጹ መዝሙሮች አሉ።

ትንቢተ ሕዝቅኤል ከአራት ሳምንታት በኋላ እስራኤልን ከባቢሎን ነጻ አውጥቶ የሚሆንበትን ዘመን ያስተምራል። እግዚአብሔር ሕዝቅኤልን እንደ ነቢይ ሾመ። የእግዚአብሔር ፍርድና ምሕረት ይገልጻል።

ትንቢተ ዳንኤል በባቢሎን ግንብ ውስጥ ኑሮ የአይሁድ ሕዝብን የሚያገለግል አንድ ራስ ነው። ይህ መጽሐፍ ከስምምነት እምነት፣ ከአምላክ ከፍተኛነት ወዘተ በማነበብ በጥቂት አስርት ምዕራፍ ይካፈላል።

ትንቢተ ሆሴዕ አራት አስር ምዕራፎችን ያጠቃልላል። ይህ መጽሐፍ እግዚአብሔርን ለኢየሩሳሌም የሚያገለግል ባለ ጸሎት ሆሴዕን ይገልጻል። እግዚአብሔር ከኢየሩሳሌም ጋር ያለውን የባሕል ጥብቅነትን ያሳያል።

ትንቢተ ኢዮኤል መጽሐፍ እጅግ ተስፋ የሚል ነው። ይህ መጽሐፍ እንቅስቃሴ፣ ማረፊያ እና እጥፍ ያስተማረናል። አይሁዶችን ከክፋት ወደ እግዚአብሔር መመለስ ያስነዳ።

ትንቢተ አሞጽ ከስምምነት ወደ እግሮኞሽ መሸጋገሪያ ተራክቦ እየሠነጠቀ ነው። የእምነትና ፍቅር ንቅናቄነት ይናገራል። እግሮኞሽን ለማረም ይሞክራል።

ትንቢተ አብድዩ እስራኤልን ኢየሩሳሌምን የሚጠብቅበት ነበር። እጃችን ላይ የሚገኘው ትንቢት ከነገራቸው የእስራኤል ጠላቶች በእግዚአብሔር የተናገረበት ድብቅ ነው። ይህ ጽሑፍ አንድ ምዕራፍ ብቻ አለው።

ትንቢተ ዮናስ ከአራት ምዕራፎች ይኖራል። ይህ መጽሐፍ እግዚአብሔር ወደ ኒኖቭኤ ከተማ ላከው ዮናስ ንቢይ ወንጫን ይናገራል። አንድነትን፣ ተስፋን፣ እንዲሁም እግዚአብሔርን የሚያስያፉ መልእክት አለው።

ትንቢተ ሚክያስ ከእስራኤል እና ይሁዳ ወንጀሎችን ወደ ባርነት የሚያመጣ እንደሚሆን በማስጀምረው ራሱን እና አሕዛብን ከጸሎት ወደ እግዚአብሔር የሚመልስ ነበረ። እግዚአብሔር ፍርድ እንዲፈርድ እና እንዲረዳ ይለማል።

ትንቢተ ናሆም አራት ነቢያትን ያጠቃልላል። ነቢዩ ናሆም ከነሐስ በኋላ ነበረው። የአሦር አገር ላይ እንደሚመጣው በማስራት ላይ ይቆጥራል።

ትንቢተ ዕንባቆም የአገልግሎት እና የእምነት መልኩ ነው። ይህ መጽሐፍ እግዚአብሔርን በክፋት ያለ አለም እንደ ሆነ ማስተዋል ያችላል። አምላክ በእንባቆሙ ጽሕፈት የእምነት ትምህርትን ያስተማረዋል።

ትንቢተ ሶፎንያስ ከ3 ምዕራፎች ይኖራል። ይህ መጽሐፍ እስራኤልን ከአምሳሌ ወደ እግሮኞ ለማሳደር ለሚቀረበው የአውራ ቀን ማስጠንቀቂያ ነው። አምሳሌን ለማሻረው የእግሮኞ ቃል ይጠብቃል።

ትንቢተ ሐጌ በአዳራሽ አገራቸው ያለው እምነት እንዲመለስ እና ቤተ መቅደስ እንዲገነባ እስራኤላውያንን የሐጌ ነቢይ ያስገነዝባል። እምነትን የሚገነዘቡ ጽሑፎች ይዟል። እምነትና ሥርዓት ይገልጻል።

ትንቢተ ዘካርያስ ከሦስት አራት አራት ምዕራፍ ይኖራል። ይህ መጽሐፍ እስራኤልን የብርሃን ዕለት ያስተማረዋል። አራዳ እና አዲስ ኪዳን ለእስራኤል የሚመጣውን ይገልጻል።

ትንቢተ ሚልክያ አራት ምዕራፍ ያለው መፅሐፍ ነው። እምነትን እንደ ቀረቀረችና እንደ ተራበው እያሳየ ሚልክያ እግዚአብሔርን ለሕዝቡ እያነበበ ነው። አምሳሌ ሆኖ እግዚአብሔር ለሚመለከት ሕዝብ ፍርድ ወንጀል እንደሚፈረድ ይነግረናል።

የማቴዎስ ወንጌል ኢየሱስ ክርስቶስን እንደ መስዊያ ሆኖ የሚገልጹት በ27 ምዕራፍ የተደበቀ መጽሐፍ ነው። ከተማረነት እስከ ትንሳኤ ያቀፈ ጊዜ ይገልጻል። የእግዚአብሔር ንግሥት ማለትም የክርስቶስ ንግሥት የሚጀምረው በዚሁ መጽሐፍ ነው።

የማርቆስ ወንጌል ኢየሱስ ክርስቶስን እንደ አምላክ ልኡና እንደ መሢህ ያሳያል። ይህ መጽሐፍ ቀስ በቀስ እየተሻሻለ ከእግሮኞሳዊ ስራዎች እስከ ራሱ የሆነ ስራ ድረስ ይደርሳል። ክርስቶስ በእርሱ ላይ የተስማማው ነው።

የሉቃስ ወንጌል ኢየሱስ ክርስቶስን በማንበብ እና በማስተማር ያሳያል። ይህ መጽሐፍ ከተማረን እስከ ክርስቶስ ራሱ ድረስ የሚደረገውን ትውልድ ይገልጻል። ክርስቶስን የሚያመለክት ማንነት እና ሥራ ይገልጻል።

የዮሐንስ ወንጌል ከሌሎች ወንጌላት በተለየ ቅኔ የኢየሱስን አምሳሌ ትንቢት ያቀረብናል። ሕይወቴን ለእኔ እንደ ማቅረቢያ የሚያስተምረን ነው። የእግዚአብሔርን ተራ ሐቀም ያስተማረናል።

የሐዋርያት ሥራ መጽሐፍ የዮሐንስ ወንጌል ቀጥሎ የመራን እስልማን ተከታዮች የኢየሱስ ጌታ ስራዎችን ያስቀምጣል። ይህ መጽሐፍ ከእንቅስቃሴ እስከ ሐዋርያት ማረፍያ ድረስ የእግሮኞችን ታሪክ ይዳራል።

ወደ ሮሜ ሰዎች መልዕክት እውነታውን ከክርስቶስ የሚያጠናናው ነው። ከእግዚአብሔር ጋር ስምምነት እንዳለን ያስተማረናል። ይህ መልዕክት እማንችል የእግዚአብሔርን ፍቅር ያስተማረናል።

1ኛ ወደ ቆሮንቶስ ሰዎች መልዕክት አገልግሎትን፣ ማሳደራዊ ባሕርያዊንና ስቅለት በሚመለከት በጥቂት ነጥብ ያቀርባል። የቤተ ክርስቲያን አንድነትን፣ ስክክላትን ይገልጻል። የእምነት ንድነቅ በመስጠት ያማረኛል።

2ኛ ወደ ቆሮንቶስ ሰዎች መፅሐፍ ስለ እምነትና ስለ ንስሐ ይነግራል። ቆሮንቶስ ሰዎችን ማረጋገጥ እና ለማጸደቅ የጻፈው ነው። የእግዚአብሔር ንስሐን በህይወት እንደሚያረጋግጥ ያስተምረናል።

ወደ ገላትያ ሰዎች መልዕክት ነው። ይህ መልዕክት በጴጥሮስ እና ጳውሎስ በክርስቶስ ስብከት ላይ በተመሠረተ ነው። አዲስ ኪዳን የእምነት መሥራች ነው።

ወደ ኤፌሶን ሰዎች መልዕክት እንደ እግዚአብሔር ቤተሠብ አንዱ እንደ ነበረ እና እንደ የሰማዕትነት ማዕበል መሆኑን ይገልፃል። ቤተሰብነት፣ ምስጢር እና ማረጋገጫ ይከተላል። የእግዚአብሔርን ቃል በህይወቴ ማንበብ ይበልጣል።

ወደ ፊልጵስዩስ ሰዎች ስብከት እንደ እግዚአብሔር ቤተስብ የሚያስተምረን ነው። ሰዎች በክርስቶስ ላይ የሚያስተማሩ ተግባራትን ይገልጻል። በእምነት እና በፍቅር እንዲኖሩን ያስተምራል።

ወደ ቆላስይስ ሰዎች መልእክት እግዚአብሔርን አንድነትንና ተስፋን ያስተማረናል። ክርስቶስ በሕይወቴ እንደ አንዱ ነኝ በማለት የእግዚአብሔርን ብርሃን ይገልጻል። እንደ ክርስቶስ ተስፋ እንዲኖር ያስተማረዋል።

1ኛ ወደ ተሰሎንቄ ሰዎች መልዕክት በሐዋሪያት ጳውሎስ ተሰሎንቄ ሰዎችን ለክርስትና አገባቸው በኋላ በራሳቸው የኖረበት ዘመን ላይ ይዘገባል። እምነትና ተግባር ያሳያል። የመጨረሻ ቀን ላይ ያስተምራል።

2ኛ ወደ ተሰሎንቄ ሰዎች መልዕክት በሐዋሪያት ጳውሎስ ተሰሎንቄ ሰዎችን ለማሰማትና ለማገዝ ተቀናቃነበት። የክርስቶስ ተቃዋሚ እና የመጨረሻ ጊዜ ስለሚኖረው በማስረዳት ላይ ይስማማል።

1ኛ ወደ ጢሞቴዎስ መልዕክት በጴጥሮስ ቅዱስ በኤፌሶን ከተማ ላይ በጢሞቴዎስን ተሰጥቶ የቤተ ክርስቲያን አስተዳደርና እምነት የትምህርት መልዕክት ነው። የእምነት ጠብሮ እና ስርአት ይገልጻል።

2ኛ ወደ ጢሞቴዎስ ሐዋሪያት በእጅጆረ ጊዜ የጻፈው መልእክት ነው። በመስጴጥ ሃይማኖት የሚኖሩ እና የሚራሩ ነገሮችን ይገልጸና እንዲህ በመምጣት የሚመጣውን ጥቅስ ይሰነዘራል። እምነትን በአእምሮ ማስተዋወቅ ይባላል።

ወደ ቲቶ መልእክት በነዚህ ሦስት ምዕራፎች የእግሮች ሰራተኞችን እንደ አቡነ ቲቶ በነገራቸው ተሰራ። እንደ አገራቸው ሕዝብ እንዲኖሩና እንዲጸንሡ ተማረ። የእምነት ንግድ እንዲጠበቁ ተማረ።

ወደ ፊልሞና መልእክት ነው። ፓውሎስ ከእጣ የተለየ ባሪስኮስን ፊልሞንን ለመለየት ይሞክራል። እንደ እጣ እና አድራሽ ግንኙነት ያሳያል።

ወደ ዕብራውያን መልእክት ኢየሱስ ክርስቶስን ሁሉ ነገሥታት ነገሥት እንደሆነ ያስተምራል። ይህ መልእክት እምነትን፣ ማምለክትንና ተጋድሎን ያተኮራል። እምነት እንዳይለወስ እንዲጠብቁት ይማልሳል።

የያዕቆብ መልእክት አምስት ክፍሎችን ያቆያል። ይህ መልእክት በእምነትና በስራ አንድነትን፣ ጥልነትን፣ ቃሉን እንደ አንዱ ባለስራ እንዲኖረው ያስተምራል። እምነትን ለማጠናከር ይረዳል።

1ኛ የጴጥሮስ መልእክት ነበር የክርስቶስ ተከታዮች በተሞከረ ዘመን የሚገኙትን ማሳሰብና መምራት ያለበት መልእክት ነው። እምነት፣ ተቀባሌነት፣ እና ስለ እግዚአብሔር ፍቅር ያስተማረ ነው።

2ኛ የጴጥሮስ መልእክት ከክርስቶስ ተከታዮች ጋር እንዲኖሩና እውነትን እንዲጠብቁ ነው። ባርነትን እንዲቃወሙና እንዲጸናሁ ይማልዳል። የእግዚአብሔር ቃል እንዲያንብቡ አሳልፎል።

1ኛ የዮሐንስ መልእክት እውነትን፣ ፍቅርንና እንቅስቃሴን ይገልጻል። የእግዚአብሔርን ልጅ የዮሐንስ ምስጢር ይነግራል። የክርስትና እምነት መሰረት ይዘረዝራል።

2ኛ የዮሐንስ መልእክት አንድ ምዕራፍ ብቻ ያለው መልእክት ነው። በዚህ መልእክት ላይ እኛ በእግዚአብሔር ፍቅርና በአንተ ማስተዋል ላይ ይጠቁመናል። ይህ መልእክት ከእግዚአብሔር ፍቅር ጋር እንዲቆሙ እና ለእግዚአብሔር ፍቅር እንዲሰሩ ያስባል።

3ኛ የዮሐንስ መልእክት እንደ ሐዋርያውያን መንፈሳዊ ሥራዎችን የሚያብራረው ስራ ነው. ይሁንም በእምነት እና በአጋራዊ አንድነት የሚገኝ ሕዝብ ላይ ነበር. እነርሱን እንድን ድጋፍ ለማድረግ የተሰኘ ነው.

የይሁዳ መልእክት እንደ አስተማማን በሚራራው ሃይማኖት እና በእንቅስቃሴ ላይ ማስጠንቀቂያ ይሰጣል። ይሁዳ ሃይማኖቶችን እና እንቅስቃሴዎችን ለመንበረ ተራራ ያስጠንቃል። በእምነት እና በእንቅስቃሴ እንዲቆዩ ያስተማረዋል።

የዮሐንስ ራእይ አራት ምዕራፍ ሲሆን የእግሮኞሽ ቀን ፣ እንግሊዛውን ተጽእኖ እና የመለኮት መንግሥትን ያስረዳል። ይህ መጽሐፍ ትንሽ እና ታላቅ ባለሥልጣናትን ለመጻፍ እንደሚያስገድድ ያስረዳል።